Diagnoza innowacyjności woj. podkarpackiego na tle regionów Polski i Unii Europejskiej
Celem realizowanych badań jest ocena poziomu i zmian innowacyjności województwa podkarpackiego w latach 2005-09 i porównanie zaobserwowanych tendencji do tych w kraju. Pozwoliło to na ustalenie miejsca województwa podkarpackiego pod względem innowacyjności w porównaniu do pozostałych województw oraz konwergencji lub dywergencji tego poziomu w stosunku do kraju.
Dla analizy innowacyjności zgodnie z Regional Innovation Scoreboard (RIS) przyjęto trzy obszary innowacyjności:
- siły sprawcze innowacji, reprezentujące niezależne od przedsiębiorstw czynniki kreujące innowacyjność,
- aktywność innowacyjna przedsiębiorstw, na które składają się nakłady przedsiębiorstw na działalność innowacyjną,
- wyniki działalności innowacyjnej, a więc rezultaty nakładów na innowacje oraz czynników na nie wpływających, które są niezależne od przedsiębiorstw.
W ramach poszczególnych obszarów wyodrębniono wskaźniki innowacyjności. Poszczególne wskaźniki są prezentowane w układzie rocznym i porównywane, kiedy jest to tylko możliwe i zasadne, do średniej dla Polski, województw wschodniej Polski, innych województw (dane GUS) oraz średniej dla Unii Europejskiej i regionów Unii Europejskiej na poziomie NUTS-2 (dane Eurostat).
Tak ustalone wskaźniki umożliwiają monitorowanie stanu innowacyjności w województwie na tle pozostałych regionów oraz dynamiki jej zmian. Pozwala to na ocenę skuteczności działań innowacyjnych w regionie.
Najważniejsze ustalenia
- Pod względem sił sprawczych innowacji woj. podkarpackie zajęło w 2010 r. 14 miejsce w kraju i wypadło najgorzej spośród wszystkich województw wschodniej Polski. W porównaniu do poprzedniego roku oznacza to jednak poprawę o 1 miejsce.
- Pod względem dynamiki zmian sił sprawczych innowacyjności w latach 2009-2010 województwo było na drugim miejscu w kraju po województwie lubuskim. Niewielka poprawa nie dziwi, pomimo wysokiej dynamiki zmian sił sprawczych innowacji, ponieważ są one najtrudniejsze do poprawy, będąc czynnikami kształtowanymi głównie przez długookresowe, trwałe zmiany gospodarcze, ściśle związanymi z rozwojem województwa.
- Jedynie pod względem 2 spośród 16 obszarów innowacyjności woj. podkarpackie uplasowało się powyżej średniej dla kraju w 2010 r. Pierwsze dwa to odsetki studentów studiów technicznych oraz zbliżonych, do których zaliczono studia matematyczno-informatyczne, oraz bezpośrednio związane z przemysłem i budownictwem. Co więcej w latach 2009-2010 ich odsetek zwiększył się, poprawiając wynik województwa pod tym względem.
- Najgorzej Podkarpacie wypada pod względem liczby uczestników studiów doktoranckich w przeliczeniu na 10 tys. ludności. Bardzo niskimi wskaźnikami województwo charakteryzowało się również w przypadku relatywnej liczby słuchaczy studiów podyplomowych i nauczycieli akademickich.
- Znacznie lepiej przedstawia się sytuacja Podkarpacia pod względem aktywności innowacyjnej podkarpackich przedsiębiorstw. Pomimo słabych warunków rozwoju innowacyjności w 2010 r. województwo znalazło się na 2 miejscu w kraju, będąc na najwyższej pozycji wśród regionów wschodniej Polski. W stosunku do roku poprzedniego oznacza to poprawę o 3 miejsca.
- Najlepiej ocenionymi komponentami wskaźnika aktywności innowacyjnej przedsiębiorstw były nakłady wewnętrzne faktycznie poniesione na działalność badawczo-rozwojową w przeliczeniu na podmiot gospodarczy, relatywne nakłady na B+R w sektorze przedsiębiorstw oraz odsetek innowacyjnych przedsiębiorstw przemysłowych.
- Na niskim poziomie w 2010 r. były nakłady na działalność innowacyjną w przeliczeniu na podmiot gospodarczy, w szczególności w sektorze usługowym. Pomimo tego w latach 2009-2010 ostro wzrosły nakłady na działalność badawczo-rozwojową podkarpackich firm. Tak dynamicznego wzrostu nie odnotowano w żadnym innym województwie.
- Jeśli chodzi o innowacyjność podkarpackich przedsiębiorstw przemysłowych w 2010 r. województwo podkarpackie było na 1 miejscu w kraju pod względem odsetka przedsiębiorstw innowacyjnych. Jednak w stosunku do poprzedniego roku odsetek ten zmniejszył się.
- Z drugiej jednak strony bardzo niski do tej pory wskaźnik innowacyjności sektora usługowego w województwie w 2010 r. wyraźnie się poprawił. Wprawdzie nadal był niższy od tego w przemyśle, jednak wyższy od przeciętnej krajowej. To bardzo dobra informacja świadcząca o rozwoju podkarpackiego sektora usługowego, którego słabe wyniki w największym stopniu spośród poszczególnych sektorów gospodarki przyczyniają się do niskiego PKB w województwie.
- Pod względem wyników działalności innowacyjnej woj. podkarpackie zajęło w 2010 r., podobnie jak w roku poprzednim 6 miejsce. Było zarazem na najwyższym miejscu w regionie wschodniej Polski, który wśród polskich regionów (NUTS-1) uplasował się na ostatniej pozycji.
- Ponownie województwo wypadło ponadprzeciętnie pod względem odsetka firm posiadających środki automatyzacji procesów produkcyjnych.
- Najgorzej województwo wypada w zakresie udziału przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych w przedsiębiorstwach przemysłowych, a w szczególności produktów innowacyjnych dla rynku i przeznaczanych zarazem na eksport.
- Podkarpacie wypada słabo na tle kraju pod względem zatrudnienia w działalności badawczo-rozwojowej, niezależnie od tego, czy zatrudnienie to przedstawia się w stosunku do pracujących, aktywnych zawodowo, czy też całej populacji. Nieco poniżej średniej dla kraju województwo wypada również w zakresie wykorzystania ICT w przedsiębiorstwach.
- Przeciętnie na tle kraju województwo plasuje się, jeżeli weźmiemy pod uwagę liczbę patentów zgłoszonych do Europejskiego Urzędu Patentowego w przeliczeniu na mln mieszkańców. W skali międzynarodowej liczba ta jest jednak niskaPozycja woj. podkarpackiego na tle regionów (NUTS-2) Unii Europejskiej.
Tabele: